До почетокот на 1970-тите, музиката во Југославија главно се слушаше од винил плочи и магнетофонски ленти. Сè се менува со појавата на аудио касетата – мал, практичен и евтин носач на звук кој засекогаш ќе го промени начинот на кој луѓето слушаат, споделуваат и доживуваат музика.
Од луксуз до секојдневие
Во првите години, касетите биле реткост. Касетофоните биле скапи, а плочата сè уште била доминантен формат. Но, со падот на цените и појавата на домашни производители на уреди, касетата брзо влегува во домовите. Средината на 1970-тите го означува почетокот на масовната употреба, а 1980-тите стануваат златна ера на касетите.
Jugoton и новиот формат
Најголемата југословенска дискографска куќа, Jugoton, на почетокот ги третира касетите како дополнителен формат – албумите прво излегуваат на плоча, а потоа и на касета. Но побарувачката брзо расте. Касетите се поевтини, поиздржливи и полесни за дистрибуција, што им овозможува на издавачите да допрат до многу поширока публика, особено младите.
Копирање, микс-касети и „демократија“ на музиката
Касетата носи нешто дотогаш незамисливо – секој може да снима. Преснимувањето плочи, снимањето од радио и правењето лични „микс-касети“ стануваат дел од секојдневието. Музиката престанува да биде само производ и станува лично искуство, разменувано меѓу пријатели, соседи и роднини.
Walkman – музиката станува лична
Вистинската револуција доаѓа со Sony Walkman. За првпат, музиката се слуша во движење – на улица, во автобус, на одмор. Ова целосно го менува односот кон музиката: таа станува интимна, секогаш присутна и прилагодена на поединецот.
Македонија во касетната ера
И во Македонија трендот е ист како во остатокот од Југославија. Во 1980-тите, речиси секое домаќинство има касетофон. Касетите се купуваат во музички продавници, но и на тезги, пазари и преку неформални канали. Домашната и странската музика стануваат подостапни од кога било.
Култното место за музика во Велес
За велешани, касетната ера има и конкретна адреса. Едно од култните места од каде што се купуваа касети и плочи беше Стоковна куќа НА-МА, во самиот центар на Велес. Токму таму, изданијата од светската и југословенската музичка сцена пристигнуваа на винил и аудио касети речиси во исто време со нивното официјално издавање, што за тогашните услови беше вистинска реткост.
Денес, многу велешани со носталгија се сеќаваат на НА-МА и делот кај плочите – местото каде што се разгледуваше со часови, се читаше задната страна на омотите и се штедеше од џепарлак за нова касета. За многумина, тоа беше првиот контакт со омилен бенд, албум или музички жанр, и дел од едно време кога купувањето музика беше ритуал, а не клик.
Крај на една епоха
Со појавата на CD-то во 1990-тите, касетата полека паѓа во втор план. Но нејзиното влијание останува огромно. Таа ја демократизираше музиката, ја направи подостапна и ја претвори во дел од секојдневниот живот.
Денес, аудио касетата е симбол на носталгија и време кога музиката се слушаше со притискање на „play“, со молив за премотување и со звук што, и покрај несовршеностите, сè уште буди силни емоции.
