Денес, кога ќе се каже „индустриски град“, Велес можеби не е првата асоцијација. Но порано било поинаку.
Во време кога Велес имал околу 45.000 жители, во неговото стопанство работеле повеќе од 20.000 работници. Фабриките и големите претпријатија биле срцето на градот, а нивните хали секојдневно биле полни со работници.
Фабриката за порцелан и керамички плочки „Порцеланка – Борис Кидрич“ била еден од најголемите индустриски гиганти во Велес. Во најдобрите години таму работеле повеќе од 3.000 луѓе. Производите се пласирале низ тогашна Југославија и на странскиот пазар.
Свиларскиот комбинат „Нонча Камишова“ бил голем индустриски капацитет во Велес. Во него работеле стотици работници, а производството било поврзано со свила, предиво и ткаенини.
„Благој Ѓорев“ била позната велешка фабрика за производство на масло и кондиторски производи. Нејзиното име со децении било дел од индустрискиот и стопанскиот живот на градот.
„Киро Чучук“ произведувал тули, ќерамиди и други градежни материјали. Бил едно од позначајните имиња на велешката индустрија.
Крзнарската индустрија „Димко Митрев“ била позната по преработката на крзно и кожа, а производите се пласирале и на странски пазари.
Агроиндустрискиот комбинат „Лозар“ бил еден од четирите најголеми агроиндустриски комбинати во тогашна Југославија. Во него се одгледувало грозје, а комбинатот имал и ратарство, сточарство, млекарница, свињарска фарма и живинарство.
„Велеспром“ било големо трговско претпријатие со околу 1.000 вработени и било еден од важните столбови на велешкото стопанство.
Тука била и ХИВ – Хемиската индустрија „Велес“, фабрика за производство на вештачки ѓубрива и значаен дел од индустрискиот мозаик на градот.
Во градежништвото значајно место имале „Бетон“ и „Пелагонија“. И во овие претпријатија работеле илјадници луѓе, а нивните работници учествувале во изградбата на Велес и на објекти низ целата земја.
„Нада Бутникашова“, претпријатие за производство и преработка на тутун, исто така било значаен дел од велешкото стопанство. Во целокупниот производствен процес работеле илјадници луѓе.
Но велешката индустриска приказна не завршува со старите имиња.
„Ветекс“ е едно од претпријатијата што продолжиле да работат и денес. Старото велешко име и понатаму е дел од индустрискиот живот на градот.
Тука е и „Брако“, компанија што денес успешно работи и вработува повеќе од 500 луѓе. Од велешка компанија прерасна во сериозен производител и извозник, со свои производи и присуство на странски пазари.
А потоа дошол и гигантот што со децении го одбележувал Велес – Топилницата „Злетово“.
Во 1973 година започнало редовното производство на Топилницата за цинк и олово. Огромниот индустриски комплекс бил еден од најзначајните металуршки капацитети во тогашна Југославија, а во него работеле повеќе од илјада луѓе.
Но фабриките тогаш не биле само место каде што се одело на работа.
Имале свои мензи.
Имале организиран превоз за работниците.
Имало регрес за годишен одмор, синдикални поволности и работнички одморалишта.
За работниците се обезбедувале и солидарни станови, па фабриката за многу семејства значела и можност да го решат своето станбено прашање.
За многу луѓе фабриката била нешто повеќе од работно место. Била дел од целиот живот – од платата и егзистенцијата, до одморот, домувањето, дружењето и секојдневието.
Тоа бил Велес од едно друго време.
Град со околу 45.000 жители и повеќе од 20.000 работници во стопанството.
Време кога фабричките хали биле полни, производството работело, а илјадници семејства својата егзистенција ја врзувале за велешките фабрики и претпријатија.
Денес, дел од тие фабрики ги нема. Некои престанале со работа, некои продолжиле под други имиња, а некои од старите велешки компании и денес работат.
Но за генерациите што го паметат тој Велес, останува една слика што денес тешко може да се замисли – градот живеел во ритамот на фабриките.
Ако ги паметите велешките фабрики и претпријатија од тоа време – која најмногу ви останала во сеќавање?
