Цените на основните прехранбени производи ширум светот би можеле дополнително да пораснат во наредните месеци, а новиот бран поскапувања би можел да продолжи и во текот на 2027 година. Сушите, војните, нарушувањата во поморскиот транспорт и сè поскапите вештачки ѓубрива истовремено создаваат притисок врз светскиот пазар на храна, додека експертите предупредуваат дека последиците најсилно би можеле да ги почувствуваат граѓаните со пониски приходи.
Како што пренесува романскиот портал „Диги24“, Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации (ФАО) предупредува дека проблемите во снабдувањето би можеле дополнително да се влошат кон крајот на оваа и во текот на следната година.
Особено загрижувачки се податоците за цените на пченицата, оризот и другите основни прехранбени производи, кои на одредени пазари веќе бележат значителен раст.
Пченицата поскапела за повеќе од 30 проценти
Според податоците наведени во извештајот, цената на пченицата на светскиот пазар пораснала за повеќе од 30 проценти од почетокот на годината. Истовремено, оризот во главните азиски земји извознички поскапел меѓу 10 и 13 проценти.
Во Индонезија цените на оризот достигнале рекордни нивоа поради очекуваното доцнење на врнежите, додека во Индија шеќерот достигнал историски висока цена поради слабиот монсун.
Дополнителна загриженост предизвикува сушата поврзана со климатскиот феномен Ел Нињо, која го загрозува земјоделското производство во Индија и Југоисточна Азија.
Доколку приносите бидат помали од очекуваното, а побарувачката продолжи да расте, притисокот врз светските цени на храната би можел дополнително да се засили.
Предупредување од ОН: Најсиромашните ќе ја платат највисоката цена
Главниот економист на ФАО, Максимо Тореро, предупредува дека истовремените нарушувања во производството и снабдувањето создаваат сериозен притисок врз глобалниот прехранбен систем.
Според неговата процена, најтешките последици би можеле да ги погодат домаќинствата со пониски приходи, бидејќи тие најголемиот дел од својот буџет го трошат токму за храна.
Според информациите во извештајот, индексот на цените на храната на ФАО во септември достигнал просечни 136 поени, што е претставено како највисоко ниво од ноември 2022 година.
Податоците на Светската банка, исто така, укажуваат на влошување на состојбата. Во 22 проценти од 150 анализирани земји, растот на цените на храната бил побрз од вкупната инфлација, додека во претходното тримесечје тој удел изнесувал 14 проценти.
Тоа значи дека во сè поголем број држави основните прехранбени производи поскапуваат побрзо од просечниот раст на потрошувачките цени.
Војните и поскапиот транспорт дополнително ги зголемуваат цените
Една од главните причини за новите притисоци врз пазарот на храна се нарушувањата во меѓународниот транспорт.
Конфликтите и безбедносните ризици во Црното и Црвеното Море ги зголемиле трошоците за поморски превоз, додека судирите на Блискиот Исток влијаеле врз цените на горивата и испораките на вештачки ѓубрива преку Ормускиот Теснец.
Ова директно ги погодува земјоделците, чии производствени трошоци растат, но и прехранбените компании, кои мора да плаќаат повеќе за транспорт на суровини и готови производи.
Кога поскапуваат горивото, вештачките ѓубрива и превозот, се зголемуваат трошоците во речиси секоја фаза од производството на храна. Дел од тие дополнителни трошоци на крајот се пренесуваат врз потрошувачите.
Во некои земји маслото за јадење веќе поскапело за 40 проценти
Последиците веќе се чувствуваат во одредени држави.
Во Египет цената на големиот леб што не е опфатен со субвенции пораснала од четири на приближно пет египетски фунти. Во Обединетите Арапски Емирати маслото за јадење поскапело за околу 40 проценти.
Проблемите не се ограничени само на малопродажните цени.
Според податоците на компанијата „Кплер“, испораките на пченица во Индонезија во септември се намалиле за 41 процент во споредба со истиот месец минатата година, на 491.000 тони.
Поради намаленото снабдување, одредени мелници работат под своите производствени капацитети.
Најголемиот ризик допрва доаѓа?
Александар Каравајцев, виш економист во Меѓународниот совет за житарки, предупредува дека враќањето на големите увозници на меѓународниот пазар би можело да предизвика нов раст на побарувачката.
Доколку тоа се случи во период кога залихите се под притисок, цените на основните прехранбени производи би можеле дополнително да пораснат.
Постои и ризик од воведување ограничувања за извозот на храна од страна на одредени држави, во обид да ги заштитат домашните пазари.
Таквите мерки би можеле да ја намалат понудата на меѓународниот пазар и дополнително да го отежнат снабдувањето на земјите што зависат од увоз.
Експертите предупредуваат дека последиците од наглото поскапување на храната би можеле да ги надминат економските рамки и да го зголемат ризикот од социјални немири, особено во посиромашните земји.
Иако растот на светските цени не значи дека сите прехранбени производи автоматски и во ист процент ќе поскапат и во Македонија, движењата на меѓународниот пазар се значајни и за домашните производители, трговците и потрошувачите.
Затоа цените на житарките, енергенсите и транспортот во наредните месеци ќе бидат меѓу клучните показатели за можен нов удар врз семејните буџети.
Според извештајот на Ројтерс од 19 октомври 2026 година, ризикот од дополнително поскапување на храната е поврзан со повеќе истовремени нарушувања во снабдувањето. ФАО потврдува дека индексот на светските цени на храната во септември 2026 година изнесувал 136 поени, односно 5,8 проценти повеќе во споредба со истиот период минатата година.
